“İngiliz tuzu” adını ilk kez duyan pek çok kişi onu sofra tuzunun bir çeşidi sanır. Oysa İngiliz tuzu, adında “tuz” geçmesine rağmen yemeğe konan tuzla aynı madde değildir. Kimyasal adı magnezyum sülfattır; dünyada daha çok Epsom tuzu adıyla bilinir. İri ve şeffaf kristalleri kaya tuzunu andırdığı için ikisi sık sık birbirine karıştırılır.
Bu yazıda İngiliz tuzunun ne olduğunu, adını nereden aldığını, nerelerde kullanıldığını ve Çankırı kaya tuzundan hangi yönleriyle ayrıldığını anlatıyoruz.
İngiliz Tuzu Nedir?
İngiliz tuzu, magnezyum sülfatın yedi molekül suyla birlikte kristalleşmiş hâlidir; kimyasal formülü MgSO₄·7H₂O olarak yazılır. Doğada epsomit adlı mineral olarak bulunur. Suda kolayca çözünür, açık havada nem çeker ve tadı tuzlu değil, belirgin biçimde acıdır. Almancada bu yüzden “acı tuz” anlamına gelen Bittersalz adıyla anılır.
Epsom Tuzu Adını Nereden Alıyor?
Epsom, Londra'nın güneyinde, Surrey bölgesinde bir kasabadır. Anlatılana göre 1618'de bir çiftçi, sığırlarının yüzeydeki suyu içmediğini görünce kasabanın ortak arazisinde bir kuyu açtı. Kuyudan çıkan acı suyun içindeki tuz zamanla kasabanın adıyla anılmaya başladı; Epsom da 17. yüzyılda bu suyuyla tanınan bir kaplıca kasabasına dönüştü. Türkçedeki “İngiliz tuzu” adı da bu İngiliz kökeninden gelir.
İngiliz Tuzu Nerelerde Kullanılır?
- Banyo tuzu: Piyasadaki banyo tuzu karışımlarının çoğunun ana maddesi İngiliz tuzudur; genellikle gliserin ve kokuyla birlikte kullanılır.
- Bahçecilik: Bitkilere magnezyum ve kükürt sağlamak için kullanılır. Ancak toprakların çoğunda yeterli magnezyum bulunur; bu yüzden kullanmadan önce toprak analizi yaptırmak gerekir. Fazla kullanıldığında köklerin çevresinde tuz birikir.
- İlaç olarak: Magnezyum sülfat ağızdan alındığında ilaç etkisi gösteren bir maddedir. İngiliz tuzunun ağızdan kullanımı bu nedenle yalnızca hekim önerisiyle ya da ürünün kullanım talimatına uygun olarak yapılmalıdır.
Andreas Moritz ve İngiliz Tuzu
İngiliz tuzunun Türkiye'de bu kadar çok aranmasının nedenlerinden biri, 27 Ocak 1954'te Almanya'nın Stuttgart şehrinde doğan ve 2012'de hayatını kaybeden yazar Andreas Moritz'in kitaplarıdır. Alternatif tıp üzerine çok sayıda kitap yazan Moritz'in en çok bilinen kitabında, İngiliz tuzunun kullanıldığı bir “temizlik” uygulaması anlatılır.
Bu sayfanın eski hâlinde Moritz'in bu uygulamasına ve uygulamayı deneyen bir kişinin anlatımına yer vermiştik. Uygulama tıbbi bir işlem niteliğinde olduğu ve kişiye göre risk taşıyabileceği için yazımızdan çıkardık. Sağlıkla ilgili bir uygulamayı denemeden önce mutlaka hekiminize danışın.
Eski yazımızda Moritz'in tuz tercihine de değinmiştik: Andreas Moritz rafine tuz kullanımına şiddetle karşı çıkmaktadır ve kitaplarında doğal kaya tuzunu ve deniz tuzunu önerir. Tuz seçimiyle ilgili bu görüşler bir yana, İngiliz tuzu ile kaya tuzu birbirinin yerine kullanılabilecek maddeler değildir.
İngiliz Tuzu ile Kaya Tuzu Arasındaki Farklar
- Kimyasal yapı: İngiliz tuzu magnezyum sülfattır. Çankırı kaya tuzunun ana bileşeni ise sodyum klorürdür; magnezyum bu tuzda yalnızca eser miktarda bulunur.
- Tat: İngiliz tuzunun tadı acıdır. Kaya tuzu ise yemeklerden bildiğimiz tuzlu tadı verir.
- Mutfak: Kaya tuzu yemekte, turşuda ve salamurada kullanılır. İngiliz tuzu yemeğe konmaz; sofra tuzunun yerine kullanılmamalıdır.
- Kaynak: Çankırı kaya tuzu yer altındaki tuz mağarasından katı hâlde çıkarılıp öğütülür. İngiliz tuzu doğada epsomit minerali olarak bulunur; banyo, bahçe ve ilaç gibi farklı amaçlar için ayrı kalitelerde satılır.
- Görünüm: İkisi de iri kristaller hâlinde satılabilir. Ambalajı olmayan bir tuzun hangisi olduğunu görünüşüne bakarak anlamak zordur; ambalajdaki ürün adını ve kullanım alanını mutlaka okuyun.
Banyoda ve Ayak Bakımında Kaya Tuzu
Kaya tuzu da banyo suyuna eklenerek kullanılan bir tuzdur. Çankırı kaya tuzundan hazırladığımız ayak bakım tuzu, ılık suya eklenerek ayak banyosunda kullanılır. Kaya tuzunu banyoda kullanmak, onu İngiliz tuzunun yerine koymak anlamına gelmez; ikisi farklı maddelerdir ve aynı özellikleri taşımaz.
İngiliz Tuzuyla İlgili Sorular
İngiliz tuzu ile Epsom tuzu aynı şey mi?
Evet. İkisi de magnezyum sülfatın aynı kristal hâlidir; “İngiliz tuzu” adı Türkçede, “Epsom tuzu” adı ise dünyada yaygındır.
İngiliz tuzu yemeklerde kullanılır mı?
Hayır. İngiliz tuzu acı tadı olan ve ağızdan alındığında ilaç etkisi gösteren bir maddedir; yemeklerde sofra tuzunun ya da kaya tuzunun yerine kullanılmaz.
İngiliz tuzunun yerine kaya tuzu kullanılabilir mi?
Hayır, ikisi farklı maddelerdir. Kaya tuzu banyoda ve ayak banyosunda da kullanılır, ancak magnezyum sülfatın özelliklerini taşımaz. Hangi tuzu hangi amaçla kullanacağınızı ambalajdaki bilgiye göre seçin.
Andreas Moritz kimdir?
Andreas Moritz (1954–2012), Almanya'da doğmuş, alternatif tıp üzerine kitaplarıyla tanınan bir yazardır. En çok bilinen kitabı, İngiliz tuzunun da kullanıldığı bir temizlik uygulamasını anlatır; bu tür uygulamalar hekim kontrolü olmadan denenmemelidir.
Çankırı kaya tuzunun içeriğini ve analiz sonuçlarını kaya tuzundaki mineralleri anlattığımız yazıda bulabilirsiniz. Sofralık, granül ve turşuluk çeşitlerin tamamı Çankırı Kaya Tuzu kategorimizde.